زنگ خطر برای سلامت نسل آینده

محمدرضا نادری، در گفتگو با خبرنگار ما با بیان اینکه افزایش ۱۳۵ درصدی مصرف دخانیات در میان دختران ۱۳ تا ۱۵ ساله یکی از نگران‌کننده‌ترین شاخص‌هایی است که در سال‌های اخیر با آن مواجه شده‌ایم، اظهار کرد: این آمار تنها یک عدد نیست، بلکه نشانه تغییر الگوهای رفتاری در بخشی از جامعه است که باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی افزود: زمانی که درباره نوجوانان صحبت می‌کنیم، در واقع درباره گروهی سخن می‌گوییم که هنوز در مرحله شکل‌گیری شخصیت و عادات زندگی قرار دارند. اگر مصرف دخانیات در این سنین آغاز شود، احتمال تداوم آن در بزرگسالی بسیار بالا خواهد بود و همین موضوع بار بیماری‌های مختلف را در سال‌های آینده افزایش می‌دهد.

متخصص بهداشت عمومی در پاسخ به این پرسش که چه عواملی در رشد مصرف دخانیات میان دختران نقش دارد، گفت: عوامل متعددی در این زمینه مؤثر هستند، تبلیغات غیرمستقیم، تأثیر شبکه‌های اجتماعی، الگوبرداری از برخی چهره‌ها، دسترسی آسان به محصولات دخانی و کاهش حساسیت اجتماعی نسبت به مصرف برخی انواع دخانیات از جمله این عوامل به شمار می‌روند.

وی با بیان اینکه متأسفانه برخی نوجوانان تصور می‌کنند مصرف قلیان، سیگارهای الکترونیکی یا برخی محصولات جدید دخانی خطر چندانی ندارد، در حالی که تحقیقات علمی خلاف این موضوع را نشان می‌دهد، عنوان کرد: بسیاری از این محصولات می‌توانند وابستگی ایجاد کنند و زمینه ورود به مصرف مداوم دخانیات را فراهم سازند.

نادری تصریح کرد: وقتی اعلام می‌شود حدود ۲۰ تا ۲۴ درصد جمعیت کشور به نوعی مصرف‌کننده دخانیات هستند، باید توجه داشت که این مسئله صرفاً یک موضوع فردی نیست، بلکه یک چالش اجتماعی و اقتصادی نیز محسوب می‌شود. هزینه‌های درمان بیماری‌های ناشی از دخانیات، کاهش بهره‌وری و آسیب‌های خانوادگی از پیامدهای این وضعیت است.

وی با اشاره به اینکه خانواده‌ها باید گفتگوی مستمر و آگاهانه با فرزندان خود داشته باشند، افزود: مدارس نیز نقش مهمی در آموزش مهارت‌های زندگی و آگاهی‌بخشی درباره مضرات دخانیات دارند. در کنار این موارد، دستگاه‌های مسئول باید نظارت بیشتری بر عرضه و تبلیغ محصولات دخانی اعمال کنند.

متخصص بهداشت عمومی در پایان گفت: اگر امروز برای پیشگیری سرمایه‌گذاری نکنیم، در سال‌های آینده با پیامدهای گسترده‌تری در حوزه سلامت مواجه خواهیم شد و مهار این روند بسیار دشوارتر و پرهزینه‌تر خواهد بود

ضرورت تقویت آموزش در مدارس

فاطمه موسوی، در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به افزایش مصرف دخانیات در میان دختران نوجوان گفت: آمار رشد ۱۳۵ درصدی مصرف دخانیات در گروه سنی ۱۳ تا ۱۵ سال زنگ خطری جدی برای خانواده‌ها، مدارس و نهادهای فرهنگی است. این مسئله نشان می‌دهد که بخشی از برنامه‌های پیشگیرانه نیازمند بازنگری و تقویت هستند.

وی با بیان اینکه نوجوانی دوره‌ای است که فرد به دنبال هویت‌یابی، پذیرش اجتماعی و تجربه‌های جدید است. در چنین شرایطی، اگر آموزش‌های لازم ارائه نشود، احتمال گرایش به رفتارهای پرخطر افزایش پیدا می‌کند، افزود: مصرف دخانیات نیز یکی از همین رفتارهاست که می‌تواند در ظاهر یک تجربه ساده تلقی شود اما آثار بلندمدت فراوانی به همراه دارد.

کارشناس امور نوجوانان درباره دلایل افزایش مصرف دخانیات میان دختران اظهار کرد: تغییر سبک زندگی، تأثیرپذیری از فضای مجازی، فشار همسالان و برخی برداشت‌های نادرست درباره مصرف دخانیات از جمله عوامل مهم هستند. در برخی موارد، نوجوانان مصرف دخانیات را نشانه استقلال یا بزرگ شدن تلقی می‌کنند، در حالی که واقعیت کاملاً متفاوت است.

وی ادامه داد: مدارس باید نقش فعال‌تری در این حوزه ایفا کنند. آموزش نباید محدود به بیان چند نکته کلی درباره مضرات سیگار باشد. لازم است مهارت «نه گفتن»، مدیریت فشار همسالان و تقویت اعتماد به نفس به شکل عملی به دانش‌آموزان آموزش داده شود.

موسوی با اشاره به اینکه خانواده‌ها نیز باید نسبت به تغییرات رفتاری فرزندان خود حساس باشند، عنوان کرد: ارتباط مؤثر و دوستانه میان والدین و نوجوانان می‌تواند بسیاری از آسیب‌ها را کاهش دهد. زمانی که نوجوان احساس کند می‌تواند بدون نگرانی با والدین خود صحبت کند، احتمال گرایش او به رفتارهای پرخطر کمتر خواهد شد.

وی با اشاره به آمار مصرف دخانیات در کشور بیان کرد: وقتی نزدیک به یک‌چهارم جمعیت کشور به نوعی مصرف‌کننده دخانیات هستند، نوجوانان نیز در معرض مشاهده و الگوبرداری از این رفتار قرار می‌گیرند. بنابراین اصلاح فرهنگ عمومی در کنار آموزش تخصصی اهمیت فراوانی دارد.

کارشناس امور نوجوانان در پایان تأکید کرد: مقابله با افزایش مصرف دخانیات در میان دختران نوجوان نیازمند همکاری خانواده، مدرسه، رسانه و دستگاه‌های اجرایی است. هیچ نهادی به تنهایی نمی‌تواند این روند را متوقف کند و موفقیت در این زمینه مستلزم یک برنامه جامع و هماهنگ ملی است.

مقابله با نفوذ صنعت دخانیات

علی اکبری، در گفتگو با خبرنگار ما با بیان اینکه افزایش ۱۳۵ درصدی مصرف دخانیات در میان دختران ۱۳ تا ۱۵ ساله موضوعی نیست که بتوان آن را صرفاً یک تغییر آماری تلقی کرد، اظهار کرد: این روند بیانگر آن است که گروه‌های هدف جدیدی در بازار مصرف دخانیات شکل گرفته‌اند و نوجوانان بیش از گذشته در معرض تأثیرگذاری قرار دارند.

وی افزود: بسیاری از شرکت‌ها و فعالان صنعت دخانیات در جهان به دنبال جذب مصرف‌کنندگان جدید هستند، زیرا بخشی از مصرف‌کنندگان قدیمی به دلیل بیماری یا ترک مصرف از این چرخه خارج می‌شوند. به همین دلیل، نسل نوجوان همواره یکی از گروه‌های مورد توجه این صنعت محسوب می‌شود.

این پژوهشگر حوزه آسیب‌های اجتماعی در پاسخ به این پرسش که چگونه این تأثیرگذاری صورت می‌گیرد، گفت: بخش قابل توجهی از آن از طریق تبلیغات غیرمستقیم و ایجاد جذابیت‌های ظاهری انجام می‌شود. استفاده از بسته‌بندی‌های رنگارنگ، معرفی برخی محصولات به عنوان گزینه‌های کم‌خطر و بهره‌گیری از فضای مجازی از جمله روش‌هایی است که می‌تواند نگرش نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با اشاره به اینکه یکی از چالش‌های مهم این است که برخی نوجوانان نسبت به پیامدهای واقعی مصرف دخانیات آگاهی کافی ندارند، مطرح کرد: در حالی که مصرف دخانیات می‌تواند بر سلامت قلب، ریه، سیستم ایمنی و حتی وضعیت روانی افراد تأثیر منفی بگذارد. هرچه سن شروع مصرف پایین‌تر باشد، احتمال وابستگی نیز بیشتر خواهد بود.

اکبری تصریح کرد: آمار مربوط به مصرف ۲۰ تا ۲۴ درصدی دخانیات در کشور نشان می‌دهد که مسئله در سطح جامعه گسترده است؛ بنابراین برای کاهش گرایش نوجوانان باید علاوه بر اقدامات آموزشی، سیاست‌های کنترلی و نظارتی نیز تقویت شود.

وی با تأکید بر اینکه محدود کردن دسترسی افراد کم‌سن‌وسال به محصولات دخانی، اجرای دقیق قوانین، افزایش آگاهی عمومی و تولید محتوای آموزشی جذاب برای نوجوانان می‌تواند بخشی از راهکارهای مؤثر باشد،  خاطرنشان کرد: لازم است رسانه‌ها با زبان قابل فهم برای نسل جدید درباره خطرات مصرف دخانیات اطلاع‌رسانی کنند.

این پژوهشگر حوزه آسیب‌های اجتماعی در پایان گفت: اگر روند فعلی بدون مداخله مؤثر ادامه پیدا کند، در سال‌های آینده با افزایش شمار زنان جوان مصرف‌کننده دخانیات و پیامدهای گسترده سلامت عمومی روبه‌رو خواهیم شد. از این رو، اقدام فوری و هدفمند در این حوزه یک ضرورت اجتماعی و بهداشتی محسوب می‌شود.

 آنچه از مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده برمی‌آید، ضرورت توجه جدی‌تر به مسائل مرتبط با نسل نوجوان و جوان در ابعاد مختلف فرهنگی، آموزشی و اجتماعی است. کارشناسان معتقدند بسیاری از چالش‌های امروز، ریشه در تغییراتی دارد که به تدریج در سبک زندگی، الگوهای ارتباطی و محیط‌های اجتماعی افراد شکل می‌گیرد و در صورت بی‌توجهی می‌تواند آثار گسترده‌تری بر جامعه بر جای بگذارد.

در این میان، نقش خانواده به عنوان نخستین نهاد تربیتی همچنان تعیین‌کننده است. ایجاد فضای گفت‌وگو، افزایش آگاهی و تقویت ارتباط میان والدین و فرزندان می‌تواند زمینه‌ساز تصمیم‌گیری‌های آگاهانه‌تر در میان نوجوانان باشد. در کنار خانواده، مدارس، رسانه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی نیز مسئولیت مهمی در آموزش و فرهنگ‌سازی بر عهده دارند.

صاحب‌نظران همچنین تأکید می‌کنند که مواجهه با مسائل اجتماعی نیازمند رویکردی چندجانبه و مبتنی بر همکاری نهادهای مختلف است. تجربه کشورهای گوناگون نشان داده است که موفقیت در مدیریت چالش‌های اجتماعی زمانی حاصل می‌شود که اقدامات آموزشی، فرهنگی، حمایتی و نظارتی به صورت همزمان و هماهنگ دنبال شود.

بی‌تردید توجه مستمر به تحولات اجتماعی و سرمایه‌گذاری در حوزه آگاهی‌بخشی و پیشگیری، می‌تواند زمینه شکل‌گیری جامعه‌ای سالم‌تر و توانمندتر را فراهم کند؛ جامعه‌ای که در آن نسل‌های آینده با دانش، مسئولیت‌پذیری و آگاهی بیشتری مسیر رشد و توسعه خود را دنبال کنند.

انتهای خبر/.